Deportacja Tatarów krymskich, która rozpoczęta 18 maja 1944 roku, była jedną z największych zbrodni reżimu radzieckiego, dokonanych podczas Drugiej wojny światowej. Ponad 20 lat w ZSRR całkowicie zaprzeczano zbrodniczy charakter tych działań.

Aneksja Krymu przez Federację Rosyjską w marcu 2014 roku uaktualniła problem walki Tatarów krymskich o swoje prawa. Okupacyjna administracja Krymu po raz pierwszy w dziejach nowożytnej historii zabroniła przeprowadzenie w dniu 18 maja 2014 roku tradycyjnego żałobnego przemarszu w centrum Simferopola, co przyczyniło się do tego, że 70-tą rocznicę deportacji Tatarzy krymscy uczcili w miejscach zamieszkania wspólnot tatarskich w otoczeniu oddziałów policji i pod nadzorem helikopterów.

W ciągu 2014 roku  ponad 150 Tatarów krymskich było poddano "selektywnemu wymiarowi sprawiedliwości", 21 zaginęło lub zostało zabitych.

W obecnie panujących warunkach, zarówno uczczenie pamięci ofiar deportacji narodu Krymskotatarskiego na poziomie ogólnokrajowym, jak i demonstracja solidarności w walce o przywrócenie praw Tatarom krymskim staje się ważnym wyzwaniem ukraińskim i międzynarodowym.

Operacja wojsk radzieckich w sprawie wyparcia nazistowskich okupantów z terytorium półwyspu Krymskiego rozpoczęła się 8 kwietnia i trwała do nocy 13 maja 1944 roku.

11 maja 1944 roku została przyjęta zupełnie tajna Uchwała Państwowego Komitetu Obrony ZSRR № 5859ss "O Tatarach krymskich". W postanowieniach tej uchwały wysunięto obwinienia w stosunku do Tatarów krymskich – jako uczestników masowej zdrady i kolaboracji - które stały się uzasadnieniem do deportacji. W rzeczywistości, nie ma żadnych dowodów na „masowe dezerterstwo” Tatarów krymskich, a większość kolaboracjonistów zginęła w walkach lub została osądzona w trybie indywidualnym.

Deportacja Tatarów krymskich rozpoczęła się o godzinie 03:00, dnia 18 maja 1944, a zakończyła się głównie 20 maja. Do operacji deportacyjnej włączono 32 tyś. pracowników NKWD. Deportowani dostawali kilka minut do pół godziny czasu na zebranie rzeczy, zezwalano na zabranie rzeczy osobistych, przyborów kuchennych, sprzętu gospodarstwa domowego i artykułów spożywczych w przeliczeniu 500 kg na rodzinę. W rzeczywistości, udawało się zebrać średnio 20-30 kg rzeczy i produktów, a zdecydowana większość majątku została przywłaszczona przez państwo. Odnotowano liczne przypadki grabieży. W ciągu 2 dni Tatarów krymskich przywożono samochodami do stacji kolejowych Bakczysaraja, Dzhankoja oraz Symferopola, skąd eszelonami wysyłano na wschód.

Podczas głównej fali deportacji (18-20 maja) deportowano 180 014 osób, a do ich transportu użyto 67 pociągów.

Skutki deportacji Tatarów krymskich do miejsc zesłania były katastrofalne. W ciągu roku, do zakończenia wojny, z głodu, chorób i wyczerpania zginęło ponad 30 tys. Tatarów krymskich. Równie wielkie straty poniosła gospodarka Krymu, pozbawiona doświadczonych i wykwalifikowanych pracowników.

Ukraina nigdy nie zrzekła się uznania aktów organów byłego ZSRR dotyczących przywrócenia praw osób deportowanych, a od czasu odzyskania niepodległości, przejęła pełną odpowiedzialność za los wszystkich swoich obywateli, również tych, co wracają na terytorium państwa z miejsc deportacji. 20 marca 2014 Parlament Ukrainy przyjął Uchwałę № 1140/18 "O... gwarancjach praw przedstawicieli narodu Krymskotatarskiego jako przedstawicieli Państwa Ukraińskiego", w której uznano Tatarów krymskich za rdzennych mieszkańców Ukrainy i zagwarantowano im prawo do samostanowienia w Ukrainie.